Questionmark

Wat we leerden over overtollige verpakkingen van duurzaamheidsonderzoeker Questionmark

questionmarkOS

Wanneer zijn producten overtollig verpakt? We vroegen het aan Gustaaf Haan, onderzoeker bij the Questionmark. Een onderzoeksbureau dat de duurzaamheid van consumentenproducten onderzoekt en scores uitdeelt aan deze producten, aan de hand van Dierenwelzijn, Milieu en Gezondheid. Consumenten kunnen met hun app “Questionmark” producten scannen om te zien hoe deze producten scoren op de bovenstaande elementen.

Hoewel the Questionmark zich niet louter op verpakkingen richt om de duurzaamheid van producten te beoordelen, kon Gustaaf Haan ons helpen met het kritisch bestuderen van onze productenlijst waar producten op staan waarvan wij vinden dat die overtollig verpakt zijn. Deze lijst stelden we samen op nadat we allemaal op supermarktsafari waren geweest. Nu is het dus tijd om deze lijst eens aan een expert voor te houden.

Wat we meteen leerden uit het gesprek met Gustaaf Haan was dat de impact van een product op het milieu in een aantal gevallen niet in verhouding staat tot de impact van het verpakkingsmateriaal op het milieu.

Hij haalde het voorbeeld van vlees aan. De impact van vlees op het milieu is veel groter, dan de impact van de verpakking van vlees op het milieu. Er gaat, met andere woorden, veel meer energie in het produceren van het vlees zitten, dan in het produceren van de verpakking. In de woorden van Haan: “als je bij vlees gaat letten op een ‘duurzame’ verpakking dan is dat een schijnverbetering. Je pakt dan het verkeerde probleem aan. Vlees zelf is het probleem, niet de verpakking.” Hij voegde er nog eens aan toe: het dilemma tussen houdbaarheid en ‘oververpakking’ speelt bij veel voedingsmiddelen, maar bij vlees en (en nog een paar producten) valt de impact van verpakking sowieso al in het niet bij de impact van het product zelf.

De vraag aan Gustaaf werd aan de hand van zijn feedback aangescherpt. Nu was de vraag aan hem: welke producten zijn overtollig verpakt en hebben een grote impact op het milieu (groter dan wat er in de verpakking zelf zit)? Samen met Gustaaf namen we onze eerste ideeën wat betreft overtollig verpakte producten door. We bespraken bij elk product dat overtollig verpakt was het betere en meer duurzame alternatief.

Het waterflesje

Een verpakking van het flesje water (dus: het flesje) produceren kost 300 liter water verbruikt in het productieproces. De impact van de verpakking op het milieu is groot (& milieubelastend). Dus: neem je eigen hervulbare flesje overal mee naar toe en je vermijd het overtollig verpakkingsmateriaal.

Koekjes in meerdere verpakkingen

In het geval van koekjes kun je al gauw van overtollige verpakkingen spreken. Denk aan een mooie gouden verpakking om een of twee koekjes heen om het geheel een meer luxueuze uitstraling te geven. Kies voor het koekje met het minst verpakkingsmateriaal.

Wasmiddel in grote flessen versus

Wasmiddel in hogere concentratie in kleinere verpakkingen zijn ‘beter’ verpakt, dan wasmiddel in lage concentratie in een grote fles. Kanttekening: let er wel op dat je dan wel minder wasmiddel gebruikt van het hoog geconcentreerde wasmiddel. Maak gebruik van het bijgevoegd maatbekertje zodat je niet alsnog teveel van het geconcentreerde wasmiddel gebruik maakt en alsnog meer verpakkingsmateriaal produceert.

Douchegel

Door het kopen van een ouderwets zeepblokje zorg je voor minder verpakkingsmateriaal dan de verpakkingen van douchegel in flessen. Ook doe je vaak langer met zo’n zeepje.

Bier in blikjes

Het statiegeldflesje bier is beter voor het milieu dan bier in blikjes. Maar pas op: glazen flesjes recyclen (dus in de glasbak in plaats van hergebruiken via de statiegeldmachine) is niet per se beter dan blik. Het gaat dus echt om het statiegeldsysteem.

 Flesjes frisdrank

Ook hier is het statiegeldflesje de grote winnaar, ook als het een plastic fles is. Pakjes weggooien is niet goed, verschil met weggooien van PET-flessen is niet overduidelijk. Maar als er een variant is met statiegeld dan is het voordeel daarvan dus wel duidelijk.

Mayonaise in tube versus pot

Hier is niet duidelijk welke verpakking meer milieubelastend is. Glas recyclen via de glasbak is beter dan glas weggooien, maar heeft nog steeds een grote milieu-impact. Zelfs als je glas recyclet is het voordeel ten opzichte van het veel lichtere aluminium (tube) niet evident. Door het gewicht van glas heeft het bijvoorbeeld grotere transportkosten (=uitstoot) dan tubes. Geen duidelijke voorkeur voor één van twee dus.

Koffiecupjes versus filterkoffie

Ook hier is het verschil niet heel duidelijk. De grote verschillen zitten in het gebruik, niet in het product. Als je koffie lang op het warmhoudplaatje laat staan en daarna ook nog een deel weggooit, zijn cupjes beter. Maar als je het nespresso-apparaat de hele dag aan laat staan (zodat het apparaat de hele dag een beter water blijft warmhouden voor het volgende kopje) dan is dat juist weer slechter. Er is geen duidelijke voorkeur voor één van twee dus.

Chocola in papier versus chocola in plastic

In wat voor verpakking je chocola ook koopt, of het papier is, of met aluminium of met plastic, als het geen eerlijke en duurzame chocola is, dan is het een “schijnverbetering” wat betreft keuze als het om verpakking gaat. Bij de productie van chocola wordt vaak veel bos gekapt. Er zijn ook nog veel sociale issues bij de productie van chocola. Tony Chocolony scoort bij Questionmark goed, maar zelfs bij hen zijn er nog verbeterpunten te noemen.

Muesli in karton en plastic

Bij plastic-in-karton is – zoals bij veel verpakkingsdilemma’s – de vraag altijd in hoeverre houdbaarheid opweegt tegen verpakkingsafval. De fabrikant zal volhouden dat pasta of rijst in plastic+karton langer houdbaar is dan in karton alleen. Daarmee hoef je rijst of pasta dus minder snel weg te gooien, wat een grote impact heeft. Of de houdbaarheid echt opweegt tegen het extra verpakkingsafval, dat is niet zo op voorhand te zeggen.Wat als een peil boven water staat: zo min mogelijk verpakkingsmateriaal is uiteraard het beste. Denk je in dat plastic gemaakt wordt van aardolie en een eindig product is. Papier is gemaakt van hout, en bomen blijven groeien. Toch kun je je afvragen waar de meeste energie in gaat wat betreft productie: plastic of papier. Kies vooral voor muesli in zo min mogelijk verpakkingsmateriaal.

Conclusie van Questionmarkonderzoeker Gustaaf Haan en van Use Less: in bovenstaande voorbeelden zien we één lijn duidelijk naar voren komen. Hergebruik moet gestimuleerd worden, om op die manier verpakkingsmateriaal te mijden.